پیمان پولی دوجانبه: تنوع گرایی در روشهای پرداخت تجارت خارجی و کاهش ریسک

آذر ۲۹, ۱۳۹۴

مقدمه: ضرورت تنوع­گرایی در روشهای پرداخت بین­المللی، کشورهایی مانند چین، کره­جنوبی و روسیه را بر آن داشته تا علاوه بر استفاده از روشهای متداول مانند دلار و یورو، روشهای دیگری را نیز به موازات آن اجرایی نمایند. کشورهایی که در دسترسی به حسابهای دلاری/یورویی با مشکل مواجه نیستند، اما اصراری بر تکیه بیش از حد […]

مقدمه: ضرورت تنوع­گرایی در روشهای پرداخت بین­المللی، کشورهایی مانند چین، کره­جنوبی و روسیه را بر آن داشته تا علاوه بر استفاده از روشهای متداول مانند دلار و یورو، روشهای دیگری را نیز به موازات آن اجرایی نمایند. کشورهایی که در دسترسی به حسابهای دلاری/یورویی با مشکل مواجه نیستند، اما اصراری بر تکیه بیش از حد به دلار/یورو ندارند. در ماه نوامبر ۲۰۱۵ موسسه سوئیفت اعلام کرد که در تبادلات بانکی بین ژاپن و چین/هنگ کنگ بیشتر از پولهای ملی استفاده شده است؛ ارزهای با بیشترین استفاده در تجارت دوجانبه ژاپن-چین/هنگ کنگ عبارتند از: ۱٫ ین، ۲٫ یوآن، ۳٫ دلار سنگاپور و ۴٫ دلار آمریکا.

ملاحظه می شود که این کشورها، تنوع گرایی در روشهای پرداخت خارجی را رعایت کرده اند و تکیه بیش از حدی به یکی از ارزهای رایج مانند دلار و یورو ندارند. این موضوع یادآور ضرب المثل معروف در ادبیات مدیریت مالی است که “همه تخم مرغ هایت را در یک سبد قرار نده”. لذا با عنایت به اهمیت تجارت خارجی بعنوان شاهرگ حیاتی اقتصاد کشور، ضرورت دارد که برای پرداختهای مرتبط با تجارت خارجی، از تنوعی از روشها استفاده شود و تکیه بیش از جد به دلار و یورو پرهیز شود.

یکی از روشهای محوری که در سالهای اخیر و به ویژه بعد از بحران مالی سال ۲۰۰۸ در دستور کار بسیاری از کشورها قرار گرفته است، “پیمان پولی دوجانبه” می­باشد که عبارتست از استفاده همزمان از ۲ پولی ملی کشورهای مبدا و مقصد در تجارت، سرمایه گذاری و تامین مالی دوجانبه به گونه­ای که نیازی به ارز ثالث نباشد. هر کشور با توجه به ظرفیتهای اقتصادی خود، هدف ویژه­ای را از بکارگیری پیمان پولی پیگیری می­کند.

اهداف پیمان پولی: بطور کلی، اهداف اجرای پیمانهای پولی عبارتند از:

  1. کاهش مشکلات ناشی از تحریم بانکی: پیمان پولی دوجانبه یک کانال امن بانکی بین دو کشور و بدون درگیر شدن ارز ثالث است. در شرایط اعمال تحریم بانکی، پیمانهای پولی می­توانند بعنوان یک کانال امن و بدون ارتباط با نظامهای مالی تحت کنترل غرب عمل نمایند؛
  2. کاهش هزینه انتقال ارز: برای انتقال پول بین دو کشور (برای مثال ایران و روسیه)، باید دو مرحله تبدیل ارز صورت گیرد. در ابتدا ریال به دلار تبدیل و نهایتاً دلار به روبل تبدیل می شود که در این حالت، ۲ مرحله پرداخت کارمزد لازم است. چنانچه از پیمان پولی دوجانبه استفاده شود، تجارت دو کشور ارزانتر خواهد بود؛
  3. مدیریت نوسانات نرخ ارز: پیمان پولی مسیر جدیدی در کنار سایر روشها برای انتقال پول بین دو کشور است. با استفاده از این روش، تجار بدون نیاز به ارزهای سخت (مانند دلار/یورو) تجارت خود را انجام می­دهند. لذا پیمان پولی می­تواند باعث کاهش تقاضا برای دلار و به تبع آن کنترل نرخ دلار در برابر ریال در بازارهای داخلی شود؛
  4. تنوع گرایی در روشهای پرداخت تجارت خارجی و کاهش ریسک کشور: پیمان پولی دوجانبه روش جدید است در در کنار سایر روشهای سنتی، پرداختهای خارجی کشور را مدیریت خواهد کرد.

تجارب خارجی: آمارها حاکی از آنست که تاکنون ۵۲ پیمان پولی بین ۳۸ کشور امضاء شده که چین با ۳۷، ژاپن با ۹ کره­جنوبی با ۵ پیمان در این زمینه پیشرو هستند. در سال ۲۰۱۴، یک چهارم از کل تجارت خارجی چین – معادل ۱۶۰۰ میلیارد دلار – با یوآن انجام شده است. آخرین پیمان امضاء شده بین چین و تاجیکستان است که در ۱۶ شهریور ۱۳۹۴، با سقف مقداری ۳٫۲ میلیارد یوآن (معادل ۵۰۰ میلیون دلار) و سقف زمانی ۳ ساله امضاء شد.

پیمان پولی دوجانبه: در این پیمانها، بانکهای مرکزی دو کشور، “حساب مخصوص” را برای یکدیگر افتتاح می¬کنند که حسابداری آن بر اساس ارزهای سخت است، اما پرداختهای دو کشور بر اساس پولهای ملی به نرخ روزانه خواهد بود. لذا در پیمان پولی دوجانبه بانک مرکزی در معرض ریسک ناشی از افت ارزش پول ملی کشور مقابل قرار نمی¬گیرد. بانکهای مرکزی این فرآیند را بر اساس پولهای ملی و تا سقف تعیین شده ادامه خواهند داد؛ در پیمان دوجانبه، در انتهای دوره زمانی، مانده “حسابهای مخصوص” صفر خواهد شد و نیازی به تسویه در انتهای دوره نیز وجود ندارد.

ظرفیت پیمان پولی دوجانبه در اقتصاد ایران: چنانچه ایران با ۸ کشور چین (سقف مقداری: معادل ۹ میلیارد دلار)، هند (سقف: معادل ۴ میلیارد)، کره‌جنوبی (سقف: معادل ۴ میلیارد)، ترکیه (سقف: معادل ۴ میلیارد)، امارات (سقف: معادل ۴ میلیارد)، تایوان (سقف: معادل ۷۰۰ میلیون)، پاکستان (سقف: معادل ۳۰۰ میلیون) و روسیه (سقف: معادل ۳۰۰ میلیون) پیمان پولی امضا نماید، این امکان وجود خواهد داشت که بیش از ۵۵% از کل واردات کشور به‌صورت دوجانبه تسویه ‌شود و نیازی به ارزهای واسط مانند دلار و یورو نباشد.

لطفا ما را از نظرات ، پیشنهادات و انتقادات سازنده خود مطلع نمایید!

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

تمامی حقوق این وب سایت محفوظ و متعلق به ایتان (شبکه کانونهای تفکر ایران) می باشد.