پیمان پولی، راھکاری برای مدیریت شوکھای ارزی

مرداد ۱, ۱۳۹۶

مجموعه این رویدادھای داخلی و خارجی نشان میدھد اگر بانک مرکزی سیاست پولی و ارزی خود را تغییر ندھد،
افزایش تقاضا بر اثر ھجوم نقدینگی به سمت بازار سکه و ارز و کاھش عرضه دلار بر اثر تحریمھا میتواند منجر به
شوک ارزی مخربی شود.

پیمان پولی دوجانبه به نقل از کارشناس بین الملل روزنامه وطن امروز  :ھادی حسینی*: شوک ارزی در شرایطی رخ میدھد که کاھش عرضه ارز یا افزایش تقاضای ارز یا ھر دو اتفاق
بیفتد که در شوک ارزی سال ۹۱ ھر دوی این اتفاقات رخ داد. از یکسو به دلیل تحریمھای پولی و بانکی و سخت
شدن دسترسی به ارز، دولت عرضه دلار در بازار را محدود کرد و از سوی دیگر فضاسازی گسترده رسانهای اثر
روانی زیادی بر بازار گذاشت. برخی نھادھای پرقدرت اقتصادی، سفته بازان حرفهای و تعدادی از مردم نیز برای نفع
بردن از این شرایط به بازار ارز ھجوم بردند و مجموعه این اتفاقات باعث افزایش بیسابقه قیمت ارز شد که از آن
تحت عنوان شوک ارزی یاد میشود.
در چند ماه اخیر، در حوزه پولی و ارزی اتفاقاتی افتاده است که میتواند منجر به ایجاد شوک ارزی جدیدی شود.
نشانه ھای قریب الوقوع بودن شوک ارزی بدین شرح است:
۱ -رشد بالای نقدینگی در چند سال اخیر نشاندھ نده پتانسیل عظیم خفته در شرایط رکود است و ھمزمانی این
مساله با بیاعتمادی مردم نسبت به نظام پولی و بانکی میتواند باعث سرازیر شدن این نقدینگی به سمت
بازارھای غیرمولد مانند مسکن، سکه و ارز شود. با توجه به رکود عمیق در بخش مسکن، احتمال ھجوم نقدینگی
به بخشھای سکه و ارز بیشتر است. این در حالی است که بانکھا و موسسات مالی وضعیت مناسبی ندارند و
اتفاقی که برای کاسپین و چند موسسه اعتباری دیگر افتاد، در صورت تکرار میتواند باعث بیاعتمادی عمیق مردم
نسبت به بانکھا شود و در نھایت منجر به جابهجایی و فرار سپردهھای مردم از بانکھا شده و مشکلات مضاعفی
را برای بانکھا به وجود آورد.
۲ -از سوی دیگر به رغم افزایش فروش نفت و قرار گرفتن پول آن در اختیار ایران، این پول نمیتواند آزادانه مصرف
شود و حتی در دوران پسابرجام نیز دولت به منابع ارزی خود دسترسی آزادانه ندارد تا بتواند با تزریق آن در بازار، نرخ
ارز را کنترل کند. بانک مرکزی به دنبال تک نرخی کردن ارز است اما رئیس کل این بانک اعلام کرده است
ھمکاریھای بانکی بین المللی در حدی نبوده که بتوان ارز مورد نیاز برای تک نرخی شدن را تامین کرد.
۳ -عامل دیگری که میتواند باعث شوک ارزی شود، قانون تحریمی جدید آمریکا (سیدا ۲۰۱۷ (است. قانون جدید
کنگره در صورت تصویب نھایی و اجرایی شدن، باعث افزایش بسیار زیاد افراد و نھادھای درون لیست تحریمی SDN
خواھد شد. ھمه افراد و نھادھای ایرانی و غیرایرانی که به نوعی ھمکاری با نھادھای دفاعی از جمله وزارت دفاع و
سپاه داشته باشند، در خطر تحریم قرار دارند. با اجرای این قانون، تعداد افراد و نھادھای ایرانی در لیست تحریم که
حدود ۲۰۰ عدد میشود میتواند به چندین ھزار برسد. با افزایش افراد و نھادھای لیست تحریم، ریسک ھمکاری با
نظام بانکی ایران افزایش مییابد و این ریسک به اندازهای زیاد خواھد بود که بانکھا حاضر نباشند برای ایران
تراکنش بانکی انجام دھند. عدم ھمکاری معدود بانکھای کوچکی که با ایران ھمکاری میکنند، باعث سخت تر
شدن دسترسی به منابع ارزی خواھد شد و این شرایط میتواند زمینه شوک ارزی به مراتب بزرگتر از شوک ارزی
سال۹۱ را ایجاد کند.
مجموعه این رویدادھای داخلی و خارجی نشان میدھد اگر بانک مرکزی سیاست پولی و ارزی خود را تغییر ندھد،
افزایش تقاضا بر اثر ھجوم نقدینگی به سمت بازار سکه و ارز و کاھش عرضه دلار بر اثر تحریمھا میتواند منجر به
شوک ارزی مخربی شود.
اصولا در کشورھای مختلف جھان، برای مھار نرخ ارز، از ۲ راھکار اصلی استفاده میشود، یا باید به میزان کافی ارز
به بازار ارز تزریق شود تا قیمت آن کم شود (افزایش عرضه) یا باید نیازھای ارزی فعالان اقتصادی به شیوه ھای
مختلف رفع شود (کاھش تقاضا). بانک مرکزی عمدتا از شیوه اول یعنی تزریق ارز به بازار استفاده میکند در حالی
که می تواند با استفاده از ریال در مبادلات بینالمللی، تقاضای مصرف کنندگان ارزھای مھم خارجی را کاھش دھد.
بسیاری از کشورھای جھان بخشی از مبادلات بین المللی خود را به واسطه ارز ملی خود انجام میدھند تا فشار
زیادی به ذخیره ھای ارزی آنھا وارد نشود. ھمچنین در بحرانھای مالی که ذخیره ارزی کشورھا کاھش می یابد،
استفاده از ارزھای ملی در مبادلات دو و چندجانبه، بھترین شیوهای است که میتواند از خالی شدن ذخایر ارزی
جلوگیری کند.
دولت میتواند به واسطه پیمانھای پولی دوجانبه، از ریال به جای ارزھای واسط خارجی در مبادلات خارجی
استفاده کند. استفاده از ریال در مبادلات خارجی فعالان اقتصادی میتواند بخش زیادی از فشار افزایش تقاضای ارز
در دوران شوک ارزی را رفع کند و باعث مدیریت بھتر نرخ ارز شود. اگر ھمچنان ارادهای در بانک مرکزی نسبت به
اجرای پیمان پولی دوجانبه وجود نداشته باشد، مدیریت بازار ارز در دوران شوک ارزی بسیار سخت خواھد بود.
* کارشناس اقتصاد بین الملل

لطفا ما را از نظرات ، پیشنهادات و انتقادات سازنده خود مطلع نمایید!

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

تمامی حقوق این وب سایت محفوظ و متعلق به ایتان (شبکه کانونهای تفکر ایران) می باشد.