چگونه با تحریم‌های بانکی مقابله کنیم؟

مرداد ۱۵, ۱۳۹۶

با توجه به باقی ماندن تحریم های بانکی ایران و همچنین نوسانات قیمت ارز به خصوص دلار، پیمان‎های پولی دوجانبه می‌تواند راه حلی برای مقابله با تحریم‎های بانکی و تسهیل در نقل و انتقالات ارزی، بین ایران و کشورهای دیگر باشد.

به گزارش پیمان پولی دوجانبه به نقل از عیارآنلاین، بروز بحران مالی در سال ۲۰۰۷ در سطح جهان، باعث گرایش کشورهای مختلف به رویکرد جدیدی در ساختار تجارت بین‌المللی شد. کشورهایی که قبلاً از پول‌های رایج مانند دلار و یورو در مبادلات خود استفاده می‌کردند، روش جدیدی را برگزیدند که به پیمان پولی دوجانبه معروف شده است.

پیمان پولی بانکی چیست؟

پیمان پولی دوجانبه توافقی بین دو کشور است که به‌واسطه آن، کشورها به‌جای استفاده از ارزهای جهان روای دلار و یورو، از ارزهای ملی خودشان استفاده می‌کنند. این روش بین هر دو کشوری که باهم مبادلات اقتصادی دارند (به شکل متوازن یا نامتوازن) قابلیت اجرا دارد. باوجود پیمان پولی دوجانبه، بانک‌های مرکزی دو کشور طرف توافقنامه، میزان مشخصی از پول ملی خود را در اختیار کشور دیگر قرار می‌دهند. بدین ترتیب در مبادلات به‌جای استفاده از دلار، از پول ملی دو کشور استفاده می‌شود.

چرا پیمان پولی دوجانبه

تحریم بانکی درواقع به معنای محرومیت استفاده ایران از نظامات پولی و بانکی دلاری و یورویی است. پیمان پولی، کانال امن بانکی بین دو کشور و بدون درگیر شدن ارزهای ثالثی مثل دلار و یورو است. در شرایط اعمال تحریم بانکی، پیمان‌های پولی می‌توانند بدون ارتباط با نظام‌های مالی تحت کنترل غرب عمل کنند. به‌واسطه این روش، ردیابی پرداخت‌های بین‌المللی توسط سیستم مالی و امنیتی کشورهای دیگر (همچون آمریکا) امکان‌پذیر نبوده و بنابراین آمریکا به‌سادگی نمی‌تواند در این زمینه از حربه تحریم استفاده کند.

در صورت توسعه‌ی این فرایند چه خدماتی ارائه می‌شود؟

فرض کنید دو کشور ایران و کره جنوبی باهدف تسهیل تجارت می‌خواهند ارز واسط یعنی دلار را حذف کرده و از پیمان پولی دوجانبه استفاده نمایند. بانک مرکزی دو کشور وارد مذاکره با یکدیگر شده و قرارداد پیمان پولی دوجانبه امضاء می‌کنند. ابتدا کره جنوبی یک حساب ریالی نزد بانک مرکزی ایران افتتاح می‌کند. ریال درون این حساب متعلق به کره جنوبی است. سپس، ایران یک حساب به وون (Won) نزد بانک مرکزی کره‌جنوبی افتتاح می‌کند. مبالغ درون این حساب به وون و متعلق به ایران است.

دو بانک مرکزی نسبت ریال به وون را برای یکدیگر تضمین می‌کنند که در این دوره مالی، ارزها را به قیمت توافق شده خریداری خواهند کرد. بانک مرکزی ایران، مبلغ توافق شده‌ای را به‌ حساب ریالی واریز می‌کند. بانک مرکزی کره‌جنوبی نیز همین روال را طی می‌کند. آنگاه دو بانک تجاری در دو کشور به‌عنوان عامل انتخاب می‌شوند.

اکنون تاجر ایرانی می‌خواهد از کره‌جنوبی کالا وارد کند. به تاجر کره‌‌ای سفارش خرید می‌دهد. تاجر کره‌‌ای پیش‌فاکتور را به وون برای تاجر ایرانی ارسال می‌کند. تاجر ایرانی ریال در اختیار دارد، اما باید به تاجر کره‌‌ای وون بپردازد. بنابراین، مبلغ قرارداد را به بانک تجاری ایرانی واریز می‌کند. بانک تجاری ایرانی، این مبلغ را به حساب ریالی نزد بانک مرکزی واریز می‌کند.
بانک مرکزی ایران به کره‌جنوبی اطلاع می‌دهد که مبلغ قرارداد به ریال، واریز شده است. بانک مرکزی کره‌جنوبی نیز معادل مبلغ قرارداد را به وون به بانک تجاری کره‌‌ای می‌دهد تا به حساب تاجر کره‌ای واریز نماید. با تائید دریافت مبلغ قرارداد توسط بانک تجاری کره‌ای، کالا به ایران ارسال می‌شود و در اختیار تاجر ایرانی قرار می‌گیرد. مشابه همین فرآیند نیز در مورد صادرات کالا از ایران به کره‌جنوبی اتفاق می‌افتد. در پایان دوره، بانک‌های مرکزی می‌خواهند حساب ریال و وون را تسویه نمایند. این تسویه می‌تواند از طریق طلا یا دیگر دارایی‌های ارزشمند صورت گیرد.

پیشگیری از ضرر بانک‌های مرکزی ناشی از تغییرات ارزش ارز

ازآنجاکه پول دارای سه کارکرد یعنی ابزار پرداخت، مبنای محاسبات، ابزار ذخیره ارزش است، از پول‌های ملی به‌عنوان ابزار پرداخت استفاده می‌شود؛ حال‌آنکه عملیات حسابداری بین ذی‌نفعان (بانک‌های مرکزی، بانک‌های تجاری و تجار دو کشور) همچنان بر اساس یک ارز سخت (مانند دلار و یورو) خواهد بود.

در این حالت، اگر پول ملی یک کشور دچار افت ارزش شود، کشور مقابل متضرر نمی‌شود؛ چراکه اعتبار کشور مبدأ در کشور مقصد (و برعکس) تضمین‌شده است. فرض کنید، پیمان پولی دوجانبه بین ایران و ترکیه تا سقف معادل ۵۰۰ میلیون یورو در سال امضاشده باشد، کل ۵۰۰ یوروی ایران در «حساب ویژه» نزد بانک مرکزی ترکیه نگهداری می‌شود که عملیات آن معادل یورو است و اگر پول ملی ترکیه (لیر) دچار افت ارزش شود، ایران هیچ ضرری نمی‌کند، چراکه ایران همچنان معادل ۵۰۰ میلیون یورو از ترکیه طلب دارد. اگر ریال ایران در برابر یورو دچار افت ارزش شود، بانک مرکزی ترکیه متضرر نمی‌شود، چرا‌که اعتبار بانک مرکزی ترکیه در ایران معادل ۵۰۰ میلیون یورو است و نه به ریال ایران. بنابراین، دلیل افتتاح حساب ویژه، جلوگیری از ضرر بانک‌های مرکزی ناشی از افت ارزش پول‌های ملی در پیمان پولی با نرخ شناور است.

درنتیجه پیمان دوجانبه پولی به معنای این نیست که طرفین ملزم به خریدوفروش با ارز کشور مقابل باشند، بلکه به معنای آن است که بانک مرکزی هر کشور ارزش ارز خود نسبت به یک ارز ثالث، مانند دلار یا یورو را تضمین کند. این امر به‌گونه‌ای است که اگر فعالان اقتصادی یک کشور زیان دیدند، این ضرر جبران شود. این موضوع به‌خصوص در شرایط تحریم‌ها می‌توانست به اقتصاد و تجارت کمک کند. درواقع در شرایط ویژه این بند می‌تواند بخش قابل‌توجهی برای تضمین تجارت خارجی ایران باشد.

مقابله با اثرات نامطلوب افزایش قیمت دلار

یکی از مشکلات اصلی که این روزها اقتصاد ایران با آن دست‌وپنجه نرم می‌کند، افزایش چشمگیر قیمت ارز، به‌ویژه دلار امریکا است. کارشناسان هشدار می‌دهند که اگر برای این مشکل چاره‌جویی نشود، مهم‌ترین دستاورد اقتصادی دولت یازدهم در معرض تهدید قرار می‌گیرد. یکی از آسان‌ترین ابزاری که بانک مرکزی می‌توانست از طریق آن با افزایش قیمت دلار به دلیل افزایش قیمت‌های جهانی در مبادلات خارجی مقابله کند و از تأثیرات تورمی آن بکاهد، استفاده از پیمان‌های پولی دوجانبه با کشورهایی است که روابط تجاری بیشتری با ایران دارند.
اهمیت پیمان‌های پولی دوجانبه را هنگامی بهتر می‌توان درک کرد که به چرایی علت رجوع به ارزهای قدرتمند پی ببریم. فدرال رزرو۱(بانک مرکزی ایالات متحده آمریکا ) اخیراً نرخ بهره بانکی را بالا برد. این تصمیم که ظاهراً قرار است ادامه یابد، سبب می‌شود که دوباره محبوبیت دلار در مبادلات بین‌المللی بیشتر شود و دلار در مقایسه با سایر ارزها قدرتمند‌تر شود. با توجه به وعده‌های اقتصادی ترامپ در دوران تبلیغات انتخاباتی و پافشاری او برای بازگرداندن سرمایه‌ها به ایالات‌متحده، پیش‌بینی‌ها حکایت از آن دارد که در کوتاه‌مدت کماکان این وضعیت ادامه پیدا می‌کند لذا در شرایطی که همچنان بانک­های بزرگ اروپایی حتی در دوران پسابرجام، با کشور ما همکاری نمی­کنند، و سایه سنگین تحریم­های حقوق بشری و موشکی بر سر کشور ما است، ایران بیش از گذشته به استقلال از نظام پولی و بانکی آمریکا و اروپا نیاز دارد. درواقع هیچ کشوری به‌اندازه ایران نیاز به پیمان پولی دوجانبه ندارد، چون هیچ کشوری به‌اندازه ایران تحت تحریم­های بانکی قرار نگرفته است. اما متأسفانه بانک مرکزی به اهمیت این موضوع واقف نیست و اقدام واقعی در این زمینه انجام نداده است توجه به پیمان‌های دوجانبه‌ی پولی می‌تواند کلید حل مشکلات ایجادشده برای تحریم‌های بانکی باشد.

لطفا ما را از نظرات ، پیشنهادات و انتقادات سازنده خود مطلع نمایید!

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

تمامی حقوق این وب سایت محفوظ و متعلق به ایتان (شبکه کانونهای تفکر ایران) می باشد.